محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

52

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

جهة جرب وحكه واو رام حاره ودر سرو جروح وقروح ورم چشم وثاليل وقروح باطني وغليان خون نافع وبطئ الهضم ومضر مبرودين وقاطع باه ومصلحش جوارشات وتخمش سردو خشگ ورادع وجهة امراض حاره واو رام شربا وضمادأ مفيد ومضر كرده ومصلحش شكر وقدر شربتش تا سه مثقال است بقلهء حامضه ترهء خراسانيه گويند قسمي از حماض بزرگ وزقست بيساق واز برگ كرتب كوچكتر وترش مزه ودر جاى نمناك ميرويد ودر افعال مثل حماض ومضر عصب ومصلحش عسل است بقلة البراري نباتيست از كاسنى برى كوچكتر وبيخش برروى زمين پهن مىشود وگلش زرد بخلاف قثاء برى كه بيخش بر زمين فر رفته است وطعم آن با اندك شورى وتلخى ودر آخر زمستان ميرويد در آخر نيسان ميخورند وتخمش شبيه بدائه پنبه در أول سرد ودر رطوبة معتدل وگويند گرم وخشك است ومقوى احشأ ومعده جكر وجهة خفقان وبوى دهان وتقويه لثه وهاضمه وتب ربع وبلغمى نافع ودر جامعهء خواب گذاشتنى موجب ديدن خوابهاى خوبست بقله الدماء نباتيست برگش شبيه به برگ بار تنگ واز آن ريزه تر وبرگش باريك وپر تعبه وبيرون سياه واندرون سفيد وأكثر منابت أو بلاد ارمنيه وبلاد مغرب وخزر است وهر سال در بهار سبز مىشود وتا أواسط تابستان ميماند وپوست بيخ أو را ميپزند تا مثل زفت مىشود وچون به پيكان وحرمها بمالند بهر حيواني كه بخورد وبخون أو مخلوط شود در ساعت آن را بكشد ودر اندلس بيخ مقشر از پوست آن را بجاى كندش استعمال مىنمايند ودر نهايت گرمى وخشكى وسه درهم أو كشنده تاست بقي بقلهء خراسانيه بقلهء حامضه است بقلة الرمل بقلة البراريست بقلة مباركه وبقلة الزهراء وبقله لينه بقلة الحمقاء است بقلهء اترجيه ترنجانيت واو قسمي از بادر نجبويه است ومذكور شد بقلهء عربية بقلهة يمانيه است بقلهء يهودية هند باي بريست وگويند قرصنعه است بقلهء الغزال مشك طرامشيع است بقلهء بارده لبلابست بقلة الأنصار كرنب است بقلة الخطاطيف دواء الخطاطيف است وگويند عروق صفر است بقلة القدس فودنج بريست بقلهء ذبيه وبقله الروم قطف است بقلة الحمقاء برى ابليو است بقلة الملك شاه تره است بقلهء عايشه جرجير بستانيست بقار سطاحنين است بقسيس بيونانى بقس است بقسمات خبز الكعك است بقلة الأوجاع بيونانى أو را قاقاليا نامند نباتيست مغربى وبوادى افريقيه ودر طعم شبيه بانيسون وبا اندك تلخى ودر دويم گرم وخشك وجهة درد شكم هر شخصي ودرهر زماني مفيد است بقلة الضب با درنجبويهء صحرائيست بقلهء دشتى تفاق است بقر كاو است وبهترين أو گوسالهء يك سأله كه است كه عجل نامند وبعضى اورا بهتر از گوسفند سه چهار سأله مىدانند وزرد أو بهترين ساير الوانست گوشت گاو زيادة از يك سال در دويم گرم ودر سيم خشگ وغليظ ودير هضم ومورث امراض سواد وى وبعد از هضم تا مقوى بدن ومسمن وقاطع مواد ورقيق وجهة أصحاب رياضات وفتوق نافع وسبب تعفن خون ومضر صاحب نقرس ومفاصل وقاطع حيض ومسدد واكثار أو مورث موت فجاه ومصلح أو مهرا پختن وبا عسل وسركه وادويهء حارهء ملطفه مثل دارچينى وهمچنين سكنجبين وشيرينيها سواي خرما موافق است ومرق أو كه چربى نداشته باشد با سركه جهة صاحبان معدهء مرارى وجكر نافع ومانع انضباب مرار بمعده وامعاء وانتشار صفر است ومدر بول وجهة يرقان نافع وخوناب كباب پيچربى أو جهة كشتن كرم وگوش وسوختگى آتش به مفيد وشاخ أو در دويم سردو ودر سيم خشك وآشاميدن يك مثقال سوختهء أو با آب سرد قاطع رعاف وبا شراب قاطع اسهال وذرور آن وسوهان كردهء غير سوخته جهة نزف الدم وجلاى دندان والتيام قروح نافع وسم سوختهء أو نيز همين اثر دارد ودو مثقال أو با عسل جهة اخراج حب القرع وتقويه باه ومداومت أو هر روز نيم مثقال با سكنجبين جهة رفع سپرز مؤثر وپيه أو در افعال بهتر از بيه خوك وزهرهء أو تا چهارم كرم وخشك وجهة رفع سپرز مؤثر ودر معاجين جهة صاف كردن منى وآشاميدن أو با عسل جهة حكه ومرض آتشك وطلاى أو جهة قروح خبيثه وگزيدن عقرب وجانوران وتسكين درد زخمها ودرد قضيب وفرج وغلاف خصيه وتحليل ورم أو وبا بوره وطين قيموليا جهة جرب متقرح وبرش وسبوسهء سرو فرزجهء أو با ادويه ء مناسبه جهة احتباس حيض وثيقهء رحم واكتحال أو با غسل جهة بياض چشم وقطور وبا شير زنان وشير بز جهة چرك وگوش وكرانى سامعه وجراحت گوش وبا مراهم جهة منع چرك زخمها وغرغرهء أو با عسل وماليدن در خارج جهة حناق وطلاى أو جهة قروح مقعد مفيد وبانطرون وسنگ رخام جهة خزاز مفيد وقضيب مجفف سوهان كردهء أو را با تخم نيمبرشت خوردن بغايت مبهتى وبخور شاخ أو جهة گريزانيدن هوام واسقاط جنين ومغز ساق أو جهة تليين أو رام صلبه وشقاق وبواسير وشقيقه واستخوان سوختهء أو مانع زيادة شدن آكله وآشاميدن خون أو بقدر يكوقيه كه كرم باشد كشنده وضمادش با آرد جو ملين أو رام وذر ورخشك أو جهة حبس كردن خون جراحت ومنع ورم بغايت مفيد وضماد خون تازهء أو كه با خون حيض ممزوج كرده باشند جهة نقرس ودرد مفاصل گويند مجربست ودر دست كردن انگشتر يكه از شاخ چپ روز تعفين نمايند وبگذارند تا كرمها يكديگر را خورده يكى بماند نيم درهم أو ستم قاتل است وچون با بزر البنج قدرى از أو نفوخ كنند بيهوش مىسازد